David Israel • 16 Kasım 2026
Kudüs, 16 Kasım 2026 (TPS-IL) — Ramat Gan Safari’sindeki iki goril, araştırmacıların insansı maymunlar arasında nadir belgelenmiş bir işbirlikçi problem çözme vakası olarak tanımladığı olayda, normalde erişemeyecekleri dalları aşağı çekmek için üst üste çıkarak “canlı bir merdiven” oluştururken görüntülendi.
Bu davranış ilk olarak Eylül 2024’te, Tel Aviv-Ramat Gan Zooloji Merkezi’ndeki bakıcıların, parktaki iki dişi goril Amelia ve Lisha’nın normalde erişemeyecekleri kadar yüksekte olan büyük bir daldan kabuk ve yaprakları sakince yediklerini fark etmesiyle ortaya çıktı. Görevliler dalın oraya nasıl geldiğini öğrenmek için güvenlik kamerası görüntülerini inceledi.
Görüntülerde Amelia’nın bir Peltophorum dubium ağacının altındaki kayaya tırmandığı görüldü. Lisha da onun yanına geldi ve dört ayağının üzerinde sağlam bir şekilde durdu. Ardından Amelia, Lisha’nın sırtına çıktı, dikildi ve yerden yaklaşık 4,5 metre yükseklikteki bir dalı koparmak için uzandı. Gövdenin etrafındaki elektrikli bariyer, hayvanların doğrudan ağaca tırmanmasını engelliyordu.
Haziran 2025’e ait ikinci bir video ise araştırmacıların anlamlı bir detay olarak nitelendirdiği bir anı ortaya koydu. Lisha, Amelia’ya yaklaştı ve onun ağırlığını taşımaya hazır bir şekilde sırtını ona döndü. Amelia güç kullanmadı veya kız kardeşini pozisyona sokmaya çalışmadı; Lisha’nın katılımı gönüllü görünüyordu.
Araştırmacılar bu davranışı işbirliği olarak yorumluyor; zira her iki gorilin eylemleri de diğerininkine bağlıydı ve aynı acil hedefe yönelik görünüyordu: dalı aşağı indirmek.
Takım çalışması her zaman paylaşılan bir öğünle sonuçlanmadı. Bakıcılar, 2024 yılındaki olayın ardından barışçıl bir beslenme kaydedildiğini bildirirken, 2025’teki kayıtta Amelia tek başına yedi. Araştırmacılar bunun, yiyecek elde etmek için işbirliği yapmanın ve onu paylaşmanın sosyal davranışın ayrı boyutları olduğuna işaret ettiğini belirtiyor. Bu ortaklık aynı zamanda beklenmedik bir durum; zira iki kardeş geceleri ayrı barınaklarda uyuyor, birbirlerinin tüylerini nadiren temizliyor ve genellikle birlikte fazla vakit geçirmiyor.
Çalışmanın belirgin sınırları bulunuyor. Yalnızca iki hayvanı ve belgelenmiş üç olayı kapsıyor; görüntüler ise gorillerin sesler veya ince jestlerle iletişim kurup kurmadığını ya da hareketlerini önceden planlayıp planlamadığını gösteremiyor.
Tel Aviv Üniversitesi Sackler Tıp Fakültesi Anatomi ve Antropoloji Bölümünden Prof. Israel Hershkovitz, “Bu işbirliği, ikisi genellikle pek yakınlık göstermemesine ve hatta sonrasında yiyecek aralarında paylaşılmamasına rağmen tekrarlanıyor” dedi. Hershkovitz, bu tür davranışların insan evrimi çalışmalarını ilgilendirdiğini ve ilk insanların savanada nasıl hayatta kaldıklarına kısmi bir açıklama sunduğunu söyledi: dil veya önceden planlama olmaksızın gerçekleşebilen sosyal destek ve yüksek düzeyde işbirliği sayesinde.
Çalışmayı başlatan ve yöneten Tel Aviv Üniversitesinden Michael Levitzky, görüntülerin önemini hemen anladığını söyledi. Levitzky, “Görüntüleri ilk izlediğimde bunun olağanüstü bir şey olduğu benim için açıktı” dedi. Lisha’nın kız kardeşi için yalnızca bir “basamak” olmadığını belirtti.
Levitzky, “Sorunun çözümüne aktif ve istekli bir şekilde katılıyor gibi görünüyordu; kendi inisiyatifiyle yaklaştı ve Amelia onu fiziksel olarak yönlendirmeden tam olarak doğru yerde konumlandı” dedi. “Başka bir bireyi bir alet olarak kullanmak ile gerçek işbirliği arasındaki fark budur.”
Safari’deki Primat Bölümü Başkanı Yehonatan Samocha, personelin çok heyecanlandığını ancak şaşırmadığını söyledi. Samocha, “Bazen şaşkınlığımız, hayvanların gerçek yeteneklerinden ziyade bizim onlara dair beklentilerimiz hakkında daha çok şey anlatır” dedi. Çalışmanın değerinin, bakıcıların günlük işlerinde gördükleri davranışa bilimsel bir belgeleme sağlamasında yattığını ekledi.
Levitzky, gorillerin uzun süredir diğer büyük insansı maymunlara kıyasla bilişsel olarak daha az gelişmiş kabul edildiğine dikkat çekti. Sistematik belgeleme ve ses kayıtları kullanılan gelecekteki çalışmaların, araştırmacıların bu hayvanların nasıl koordine olduğunu çözmelerine ve belki de insanlardaki işbirliğinin kökenlerine dair bir şeyler ortaya koymalarına yardımcı olabileceğini belirtti.
Hershkovitz ise gözlem sayısının azlığının bu gözlemlerin önemini gölgelememesi gerektiğini ifade etti. Hershkovitz, “Bu olaylar, gorillerin deneyimlerden öğrenme, eylemlerini koordine etme ve ortak bir hedefe ulaşmak için birbirlerinden ve çevrelerinden yararlanma yeteneklerine dair bir pencere sunuyor” dedi.


